Postpartum psychose

Wat is een postpartum psychose?
Een 'postpartum psychose', ook wel 'kraambedpsychose' genoemd, is een zeldzame en ernstige aandoening die snel na de bevalling ontstaat. Vaak ontstaat een postpartum psychose al binnen 1 week na de bevalling. De kans dat een vrouw tijdens de zwangerschap voor het eerst psychotisch wordt is zeer klein en ongeveer net zo groot als buiten de zwangerschap. De kans dat een vrouw in de eerste maand na de bevalling een psychose krijgt is groter, maar nog steeds klein, namelijk 1 à 2 op de 1.000.

Verschijnselen
De presentatie en de ernst van een postpartum psychose kunnen zeer wisselend zijn, maar in het algemeen nemen de verschijnselen snel toe in ernst en zal vooral de directe omgeving zich zorgen gaan maken. De kraamvrouw heeft zelf vaak niet door dat er iets ernstigs aan de hand is en vindt het meestal niet nodig dat er hulp ingeschakeld wordt.

Vroege verschijnselen van een postpartum psychose kunnen zijn: slaapstoornissen, onrust, prikkelbaarheid, opgewonden of juist somber stemming, verhoogde spraakzaamheid en achterdocht.

Vervolgens, vaak na enige dagen, kunnen daarnaast optreden: verwardheid/een niet te volgen denkpatroon, verschijnselen van manie of ook van depressie, wanen, bijvoorbeeld m.b.t. de zwangerschap, de bevalling, of de baby, hallucinaties, een wisselend bewustzijn, het gevoel het contact met zichzelf en/of de omgeving kwijt te zijn, gedachten aan zelfdoding of de baby iets aan te doen.

Oorzaak
Het is nog onduidelijk hoe een postpartum psychose ontstaat. Er is tot nu toe geen duidelijke relatie gevonden tussen bijvoorbeeld omgevingsfactoren of wisselingen in de hormoonhuishouding en het ontstaan van een postpartum psychose. Mogelijk spelen genetische en immunologische factoren een rol.

Vrouwen met een bipolaire stoornis hebben een veel  hogere kans op het ontwikkelen van een psychose na de bevalling. Echter, veel vrouwen die een postpartum psychose doormaken hebben niet eerder psychiatrische klachten gehad. Een postpartum psychose kan dus een eerste uiting zijn van een bipolaire stoornis.
De belangrijkste risicofactoren voor een postpartum psychose zijn:
  • Het eerder doormaken van een postpartum psychose
  • Het zelf hebben van een bipolaire stoornis
  • Het hebben van een bloedverwant met een bipolaire stoornis
  • Het krijgen van een eerste kind.

Behandeling
Meestal is een psychiatrische opname aangewezen. Omdat de moeder zelf vaak niet door heeft dat zij ziek is en zij voor zichzelf of haar baby een gevaar kan zijn, zal soms ook een gedwongen opname noodzakelijk zijn.

Als moeder samen met de baby wordt opgenomen kan de band tussen beiden eveneens geobserveerd en geoptimaliseerd worden. Een onderliggende lichamelijke oorzaak van de psychose zal uitgesloten moeten worden middels lichamelijk- en bloedonderzoek. Het herstellen van het slaap-waakritme is van belang. Het geven van borstvoeding is vaak niet mogelijk omdat de psychose een veilige en adequate manier van voeden in de weg kan staan. Bovendien verstoort de nachtelijke verzorging van de baby het slaap-waakritme, waardoor de psychose kan verslechteren. Medicamenteus kan een postpartum psychose behandeld worden met een antipsychotisch medicijn en/of een middel zoals lithium. Een rustgevend medicijn kan daarnaast ook aangewezen zijn.
 
Kans op postpartum psychose na een volgende zwangerschap
Bij vrouwen die eerder een postpartum psychose doormaakten en bij vrouwen die een bipolaire stemmingsstoornis hebben is de kans op een postpartum psychose na een (volgende) zwangerschap groot. Preventieve behandeling met rust, regelmaat en medicatie na de bevalling wordt aangeraden. Met goede behandeling is de kans op herhaling na een volgende zwangerschap klein.