Bipolair en Zwangerschap

In de onderzoekslijn 'Bipolair en Zwangerschap' vindt momenteel een promotieonderzoek plaats getiteld:  

'De invloed van slaapverstoring tijdens de zwangerschap en rondom de bevalling op het functioneren in de periode na de bevalling bij vrouwen met een bipolaire stoornis.' 

Coordinator van deze onderzoekslijn is drs. Anja Stevens.
Op dit moment is Anja, naast haar werkzaamheden als psychiater en hoofd van het SCBS Bipolaire Stoornissen, bezig met voornoemd promotieonderzoek.

 

Voortgang van het onderzoek
In 2012 is de inclusie van het promotieonderzoek van Anja Stevens van start gegaan. Het onderzoek richt zich op de invloed van slaapverstoring tijdens zwangerschap en de perinatale periode op postpartum psychopathologie bij vrouwen met een bipolaire stoornis (SLEEPREG-BD).

Het onderzoek bevindt zich nu in de dataverzamelingsfase; verschillende vrouwen hebben zich al aangemeld. De deelneemsters vullen gedurende hun zwangerschap en in de postpartum periode verscheidene vragenlijsten in, houden een slaaplogboek bij en dragen een Motionwatch die de slaap registreert.

In week 13 en 26 van de zwangerschap, vanaf week 38 van de zwangerschap tot week 4 na de geboorte en in week 12 na de geboorte worden deelneemsters verzocht vragenlijsten in te vullen. Daarnaast dragen deelneemsters de Motionwatch en houden ze het slaaplogboek bij in de eerder genoemde weken (m.u.v. week 12 postpartum). In samenwerking met het VUMC zijn de vragenlijsten gedigitaliseerd waardoor ze digitaal kunnen worden aangeboden. Deelneemsters ontvangen een e-mail met een link naar de vragenlijst en het verzoek de lijsten in te vullen. Deze manier van dataverzameling maakt het voor deelneemsters gemakkelijk. Net als de keuze voor de Motionwatch, een actimeter die om de pols wordt gedragen en de kleinste in zijn soort is.

Voor het onderzoek zoeken wij vrouwen met een bipolaire stoornis, of een eerder na de bevalling doorgemaakte psychose, die zwanger zijn of willen worden en willen deelnemen aan een onderzoek naar de rol van slaapverstoring bij het ontstaan van problemen in de periode na de bevalling.

Het onderzoek
Zwanger zijn en het krijgen van een kind is voor de meeste vrouwen een vreugdevolle gebeurtenis. Voor vrouwen met een bipolaire stoornis is het hebben van een kinderwens vaak het begin van een zoektocht naar informatie over erfelijkheid, invloed van de zwangerschap op de bipolaire stoor nis en wel of geen medicatiegebruik tijdens de zwangerschap. Vooral de postpartumperiode is voor vrouwen met een bipolaire stoornis een risicovolle periode. De kans op een recidief is met medicatie gebruik 25 30% en zonder medicatiegebruik tegen de 70%.

Er zijn geen cijfers bekend over subsyndromale symptomen in de postpartum periode. Meer en meer is er aandacht voor slaapverstoring rondom de bevalling op postpartum psychopathologie. Echter, er is nog geen onderzoek gedaan waarin zowel stemming als slaap worden gemeten bij een groep zwangere vrouwen met een bipolaire stoornis (en/of een postpartum psychose in de voorgeschiedenis).

In 2012 start de inclusie van (in totaal 130) patiënten voor het eerder genoemde promotieonderzoek. In dit onderzoek wordt bekeken of slaapverstoring tijdens de zwangerschap en/of in de periode van de bevalling een voorspeller (risicofactor) is voor depressieve, (hypo)manische of psychotische verschijnselen in de postpartum periode. Daarnaast wordt onderzocht wat het beloop van de bipolaire stoornis is tijdens de zwangerschap en de postpartum periode. Zo kijken we onder andere naar het medicatiegebruik tijdens de zwangerschap en het vóórkomen van depressieve en (hypo)manische symptomen.

Meer kennis over de invloed van slaapverstoring tijdens zwangerschap en de perinatale periode kan helpen bij het ontwikkelen van richtlijnen voor preventie/behandeling van een postpartum psychose en postpartum depressie bij vrouwen met een verhoogd risico hierop.  

Het is een naturalistische studie. De studie heeft geen invloed op de behandeling die gegeven wordt. Patiënten worden eenmaal geïnterviewd (bij inclusie) en vervolgens wordt op vooraf vastgestelde tijden gevraagd vragenlijsten in te vullen. Ook houden deelneemsters gedurende in totaal acht weken een slaapdagboek bij. Na de bevalling zullen obstetrische gegevens opgevraagd worden bij de gynaecoloog. Het onderzoek duurt vanaf enig moment in de eerste drie maanden van de zwangerschap tot twaalf weken na de bevalling.

Promotoren en co-promotoren
Het onderzoek is een samenwerking van het SCBS Bipolaire Stoornissen en het VUmc (prof. dr. Ralph Kupka en prof. dr. Adriaan Honig zijn promotoren, dr. Elise Knoppert - van der Klein en dr. Peter Goossens zijn copromotoren). Eno (zorgverzekeraar) heeft een subsidie gegeven.

Dit prospectieve cohort willen we als basis gebruiken voor meerdere (deel) onderzoeken. Tevens zijn er plannen om de ontwikkeling van de kinderen te volgen met als doel meer duidelijkheid te krijgen van het effect van medicatie en/of psychiatrische symptomen tijdens de zwanger schap op de ontwikkeling van de kinderen.

Een literatuuronderzoek is gedaan door M. van der Klis, student verplegingswetenschap (begeleid door dr. Peter Goossens) met als thema: Tegen welke zorgen, problemen en onzekerheden lopen vrouwen met een psychiatrische stoornis aan voor of tijdens zwangerschap . Het opzetten van een kwalitatieve studie is in uitvoering.